Manifest betreffende het toepassen van kunstmatige intelligentie in verhalenwedstrijden.
Door de snelle opmars van kunstmatige intelligentie in de afgelopen jaren voelen wij ons genoodzaakt om een standpunt in te nemen omtrent die kunstmatige intelligentie.
Op dit moment is er geen software voor de juryleden, dat hen in staat stelt om verhalen geschreven door mensen, te onderscheiden van verhalen geschreven door Gen AI. Daarom kan er ook geen diskwalificatie op grond van gebruik van Gen AI plaatsvinden. We kunnen dus niet verhinderen dat mensen verhalen inzenden die geschreven zijn door Gen AI. Is alle kunstmatige intelligentie dan slecht of niet toegestaan? Eerst een korte uitleg over wat wij onder kunstmatige intelligentie verstaan.
Er zijn verschillende soorten kunstmatige intelligentie (of: AI in het Engels).
- ANI: smalle of zwakke AI: een computersysteem voert 1 taak uit.
- Gen AI: creëren van bestanden zoals muziek, foto’s en teksten. Gen AI verzamelt teksten die door anderen geschreven zijn, en vormt daarvan nieuwe teksten. Gen AI bedenkt het niet zelf. Het is niet creatief. Het bouwt van tekstblokken een verhaal. Vergelijk dit met bijvoorbeeld het schilderen op nummer. Een persoon vult een vlakje met verf waarvan de kleur correspondeert met een kleurcode, in dat het veldje. Het geeft als resultaat een schilderij, maar is geen kunst. Het is een creatieve bezigheid maar geen creativiteit. Je bedenkt het onderwerp niet, bepaalt niet de kleuren die je gebruikt, of de technieken waar mee je schildert.
Degene die het schilderij ontwierp, gaf wel blijk van creativiteit. Dat schilderij is later door de producent vereenvoudigd en gereproduceerd. De ontwerper is daarvoor betaald. Dat laatste is een wezenlijk verschil met Gen AI, dat niet betaalt voor de gebruikte verf en kleurcode, om even in het voorbeeld te blijven.
Uiteraard zijn er nog meer vormen, maar voor dit manifest houden we ons alleen bezig met deze twee.
Waterloper is van mening dat ANI is toegestaan: dit is een werktuig om te creëren. Word, Scrivener, etc. zijn daar voorbeelden van. Net zoals een schilder canvas en verf nodig heeft, heeft een auteur papier en pen, of een computer en tekstverwerker nodig.
Daarnaast is het voor de auteur uiteraard nodig om dingen te kunnen nazoeken. Dat kan via de bibliotheek maar ook via zoekmachines, want die vallen ook onder ANI.
Zodra we echter het veld van Gen AI betreden neemt Waterloper het standpunt in, dat het niet wenselijk is dat er verhalen worden ingezonden die met die specifieke vorm van kunstmatige intelligentie gemaakt zijn.
Programma’s als Chat GPT mogen dus niet worden gebruikt om teksten te genereren.
Waarom niet?
Ten eerste: omdat het namelijk geen uiting van kunst of creativiteit is.
Als Waterloper willen we creativiteit bevorderen, geen massaproductie. We willen kwaliteit, geen kwantiteit. We willen laten zien hoe rijk en interessant de menselijke creativiteit en geest is. Kunstenaars weerspiegelen de maatschappij met hun kunst. Het lijkt logisch dat teksten dus gecreëerd mogen worden door Gen AI, dat niet meer weg te denken is uit de maatschappij.
In onze optiek maakt Gen AI zelf geen deel uit van de maatschappij, maar het gebruik van Gen AI maakt er deel van uit. Het lijkt inderdaad een gereedschap en je kunt stellen dat je het daarom mag gebruiken. Toch is dat niet zo. Zoals reeds eerder gesteld: Gen AI verzamelt alleen. Net als een bibliotheek kan het gebruikt worden als naslagwerk. (Al moet je dan ook goed de bronnen controleren.) Dat kunnen we niet verhinderen. Maar als het gaat om creëren: dat doet Gen AI niet, sterker nog, het is ongevraagd geleende tekst.
Ten tweede: daarnaast speelt het morele aspect een rol: Gen AI leert van teksten die door anderen geschreven zijn maar die voor het gebruik ervan, niet betaald zijn. Met andere woorden: het is gestolen en het auteursrecht kan geschonden zijn. Je kunt zeggen “geleend” maar het feit blijft dat de oorspronkelijke auteur er niet van in kennis is gesteld dat de tekst geleend is, dus geen zeggenschap heeft gehad in de uitlening op zich, zich niet heeft kunnen verweren en niet “ja” of “nee” heeft kunnen zeggen tegen de lening. De auteur is buitenspel gezet en heeft geen kans gehad om het gebruik tegen te houden, of om er een vergoeding voor te vragen, ingeval de auteur het gebruik van de tekst akkoord had bevonden. Hiermee is de oorspronkelijk auteur het brood uit de mond gestoten. De eigenaar achter bedrijven die Gen AI aanbieden zijn dan degenen die wel beloond worden. Immers: hun producten gaan gepubliceerd worden en leveren geld en misschien zelfs prijzen op. Daar kan Waterloper zich niet mee verenigen.
Ten derde: weer auteursrecht, maar dan de andere kant op. Zodra er gebruik is gemaakt van een Gen AI programma, bestaat de kans dat de eigenaren van het Gen AI programma dat ervoor is gebruikt, ook auteursrechten gaan hebben. Dit kan in de toekomst leiden tot rechtszaken. Daar zit niemand op te wachten.
Ten vierde: als laatste speelt de kwestie van duurzaamheid.
Hoe milieu vervuilend is Gen AI op dit moment in 2025?
Het programma Radar van de TROS (06 03 2025) heeft dat onderzocht. De link zal hier vermeld worden zodat het hele artikel te lezen is. De kern ervan is:
Voor 1 trainingssessie van Chat GPT is 700.000 liter schoon drinkwater nodig en ongeveer evenveel stroom als 500.000 huishoudens in een maand gebruiken. Wat valt onder een trainingssessie? Elke vraag die je dat programma stelt. Want bij elke vraag leert het omdat jij reageert op het antwoord dat het programma geeft.
Hierbij speelt jouw eigen geweten een rol. Vind jij het milieu en de toekomst belangrijk? Ga dan verantwoord om met Gen AI.
De doelstelling van Waterloper anno 2025 is het bevorderen van nieuwe publiceerbare verhalen. Daaruit zou je kunnen afleiden het niet uitmaakt of het verhaal door Gen AI of door een mens geschreven is. Het gaat immers om publiceerbare verhalen te bevorderen.
Daarom gaan we de doelstelling per editie 2026 aanpassen:
Definitie en Doelstelling
Waterloper is een jaarlijkse terugkerende wedstrijd voor Nederlandstalige verhalen in de verbeeldingsliteratuur.
Waterloper heeft tot doel het bevorderen van het schrijven van nieuwe, publiceerbare verhalen, geschreven door mensen, waarbij geen gebruik is gemaakt van Gen AI.
Als Waterloper willen we verhalen lezen die gemaakt zijn met de menselijke geest, met alle sterke kwaliteiten en alle zwakheden. Want dat maakt ons mens. We zijn in staat om onder woorden te brengen hoe we ons voelen. De woorden van een Gen AI zijn precies dat: woorden, die, afhankelijk van de opdracht, ons in een bepaalde richting sturen: verdrietig, blij, angstig. De woorden zijn in opdracht, komen niet vanuit het hart van de auteur zelf.
Het grote gevaar van Gen AI is dat de mens niet meer leert denken, voor zichzelf conclusies leert trekken, niet meer meester is over de eigen geest. Niet meer valt, leert en opstaat. Niet meer creëert. Want alles wordt voorgekauwd in een eenheidsworst die ons verandert in grijze muizen.
We vragen de auteurs dan ook, om geen gebruik te maken van Gen AI, maar alleen van ANI. Laat je geest vrij dwalen, laat het creëren, wees een mens.