Wat was het eerste idee of beeld dat de basis vormde voor je verhaal, en hoe groeide dat uit tot het uiteindelijke concept?
Korte verhalen voor Waterloper ontstaan bij mij op allerlei manieren. Soms kijk ik naar een thema dat mij aanspreekt en probeer ik daar iets bij te verzinnen. Een andere keer heb ik al een idee ergens vaag in mijn achterhoofd en kijk ik of er een thema is dat er bij past. En soms … heb ik geen idee en ga ik brainstormen met mijn schrijfmaatjes J
Voor mijn verhaal ‘Vincent’, over een vrouw die een nieuwe flat betrekt en merkt dat daar rare dingen gebeuren, had ik het beeld in mijn hoofd van een vrouw die zichzelf inmetselt. Het gebeurt in een troosteloos, grauw appartement. En ik wilde graag horror schrijven. Daarna is het doorvragen. Hoe komt ze daar? Is ze ergens voor op de vlucht? Is ze haar verstand verloren? Wat is hieraan voorafgegaan? Het grappige is dat het oorspronkelijke beeld het uiteindelijke verhaal niet eens heeft gehaald, ha!
Elk verhaal moest één van de zes opgegeven thema’s verwerken — welk thema koos jij, en op welke manier heb je dat thema vormgegeven of omgebogen tot iets eigens?
Zoals ik in de vorige vraag zei gebeurt het me vaak dat ik kijk of een van de thema’s past bij het beeld dat ik al eerder in mijn hoofd had. In dit geval leek Bevrijding een goede match. Iemand die zichzelf inmetselt moet misschien wel bevrijd worden. Of, misschien doet ze het juist omdat het als een bevrijding aanvoelt. Maar waarom dan? Uiteindelijk verplaatste het thema zich van mijn hoofdpersoon Anna naar de geest die rondwaart in haar appartement, en haar overhaalt om de muur in haar slaapkamer open te breken: een bevrijding. Ik wilde alleen wel iets van een twist – normaal gesproken is een bevrijding iets positiefs. Hoe kon ik dat negatief draaien? En voilà, daar was de basis van het verhaal!
Hoe heb je de balans gevonden tussen het fantastische element (zoals futuristische technologie, magie of horror) en de menselijke emotie of geloofwaardigheid van het verhaal?
Ik probeer juist de menselijke emotie, de karaktereigenschappen van mijn personages, hun beweegredenen en gevoelens zo authentiek mogelijk neer te zetten. Mijn verhalen zijn vaak meer gedreven door personages dan door plot, of zijn op zijn minst een mix van de twee. Door je lezer mee te slepen in de gedachtewereld van de hoofdpersoon, hem te laten voelen wat de hoofdpersoon ook voelt, blijf je geloofwaardig ook al heeft je plot een fantastisch element.
Wat vond je het moeilijkst aan het schrijven binnen de limiet van 10.000 woorden — schrappen, samenvatten of bepalen wat essentieel was?
Inmiddels heb ik al zoveel korte verhalen geschreven dat ik me niet meer af laat schrikken door die limiet. Sterker nog, ik probeer hem juist niet op te zoeken. Schrijven is schrappen, dat heb ik ook in het redactieproces van mijn eerste boek wel geleerd.
In kortverhalen is dat eigenlijk nog belangrijker: je hebt maar heel kort de tijd om een verhaal van begin tot het eind neer te zetten. Er is geen ruimte voor overbodige, te uitgebreide wereldbouw, of scenes en verhaallijnen die de plot niet dienen. Ik heb wel eens meer dan 1000 woorden geschrapt uit een verhaal, en het viel mijn proeflezers niet eens op. Dus, wees kritisch op wat je schrijft, laat je verhaal lezen door proeflezers en gooi er rücksichtslos uit wat niet werkt of overbodige vulling is.
Zijn er schrijvers, films of games die invloed hebben gehad op de sfeer of het wereldbeeld van jouw verhaal?
Directe invloed denk ik niet in het geval van dit verhaal. Ik kijk wel heel veel horror, en ik vind creepy kinderen altijd leuk 😀 Dus films als Hereditary, Sinister, The Conjuring en Insidious zullen indirect wel invloed hebben gehad. Daarnaast is Stephen King mijn grote voorbeeld wat betreft het neerzetten van personages, sfeer en dialoog. Al heb ik niet de illusie dat ik net zo goed schrijf, hoor.
Als je de wereld of personages uit dit verhaal verder zou mogen uitwerken, waar zou je dan dieper op ingaan?
Heel eerlijk vind ik dit geen verhaal waar ik op verder zou willen bouwen. Dit was een idee dat zich echt goed leende voor een kortverhaal, niet meer en niet minder. Het speelt zich af in onze eigen wereld, en liet zich prima binnen de woordlimiet vertellen. Soms is dat wat het is, en dat is prima.
Hoe ga jij om met het spanningsveld tussen herkenning (de lezer in de wereld trekken) en verrassing (iets compleet nieuws tonen)?
Ik heb inmiddels geleerd dat het bij kortverhalen, en al helemaal als je ze opstuurt naar een wedstrijd, belangrijk is om de lezer meteen te vangen. Ik begin dan ook graag midden in een actie of een dialoog. Je geeft niet te veel tegelijk weg aan achtergrond, je bouwt meteen spanning of interesse op, en hopelijk leest je lezer dan meteen verder. Vervolgens kun je gedoseerd starten met loslaten van informatie of je wereld of je plot.
In vorige juryrapporten las ik wel eens dat het te lang duurde voor mijn verhaal echt op gang kwam: ik nam dan in het begin te veel de tijd om de hele situatie uit te leggen. Dat probeer ik nu dus te voorkomen. Dat betekent wel dat ik creatief moet omgaan met uitleggen waar en wanneer en in welke wereld een verhaal zich afspeelt. Je personages dat tegen elkaar laten vertellen werkt vaak niet: zij wonen en leven in deze wereld en snappen die helemaal, dus het is niet logisch om ze dat allemaal tegen elkaar te laten vertellen zodat de lezer het ook snapt.
Ik gebruik vaak korte beschrijvingen aan het begin van een scene om aan te geven waar we zijn en hoe het er uit ziet. Daar kun je heel goed ook een stukje achtergrond in stoppen: een halfvolle drankfles (goh, heeft de hoofdpersoon misschien een drankprobleem?), scheidingspapieren op tafel (oh, daarom is ze zo verdrietig), ze doet de deur angstvallig op slot (hmmm … stalkende ex?). Je hoeft de zaken echt niet plompverloren te vertellen – sterker nog, dat neemt vaak de spanning weg.
Het allerleukste is als je het voor elkaar krijgt aanwijzingen in je verhaal te stoppen waarbij de lezer op een gegeven moment denkt … oh! OH! Wacht even! Ik heb dat wel eens gedaan bij een verhaal waarbij mijn hoofdpersoon stiekem een vampier was. Daar zaten heel veel hele kleine zinnetjes in die op zichzelf staand niks betekenden maar bij elkaar opgeteld voor de oplettende lezer heel veel weggaven. Het was echt fantastisch om in het juryrapport te lezen dat een jurylid mijn verhaal daarom voor een tweede keer was gaan lezen en toen pas al die kleine aanwijzingen tegenkwam. Supercool!
Welke scène of passage voelde voor jou het meest krachtig of emotioneel tijdens het schrijven?
In ‘Vincent’ raakt mijn hoofdpersonage iedere keer tijd kwijt. Tijd waarin ze blijkbaar dingen doet die ze zich later helemaal niet kan herinneren. Ik wilde de lezer niet aan de hand meenemen tijdens die episodes en ze beschrijven. In plaats daarvan onderbrak ik het verhaal iedere keer op het moment dat Anna zichzelf kwijtraakte, en hervatte het op het moment dat ze weer tot zichzelf kwam. De uitdaging was daarna om toch duidelijk te maken wat er was gebeurd. Ik liet het de lezer tegelijkertijd ontdekken met Anna. Ik denk dat dat heel goed uit de verf is gekomen, die feedback kreeg ik ook terug in de juryrapporten. Dus, daar ben ik het meest trots op in dit verhaal.
Wat heb je persoonlijk geleerd van het deelnemen aan deze wedstrijd — over je schrijfproces of over jezelf als schrijver?
Ik ben een deadlineknuffelaar, zoals we dat dan noemen. Mijn ADHD-brein kickt erop om alles zo lang mogelijk uit te stellen, lijkt het wel. Dat is hoogst irritant, want ik weet ook dat het echt beter is voor een verhaal om er iets langer de tijd voor te nemen en er even flink aan te sleutelen. Het is nooit in 1 keer helemaal goed. Je verhaal wordt zoveel beter als je het weglegt, door anderen laat lezen, en daarna nog een keer (of tien haha) aanpast. Dus, neem die tijd.
En, als je in die felbegeerde derde ronde terecht komt (de top 12 dus), wees dan blij met elke plek die je daarin inneemt. Vaak liggen de punten zo dicht bij elkaar dat het net zo goed een andere volgorde had kunnen zijn. Juryleden zijn ook maar mensen, en iedereen heeft een eigen voorkeur, alles is subjectief. Derde ronde is winnen, ook al neem je die bokaal niet mee naar huis.
En al kom je niet in die derde ronde, al ben je laatste van alle inzendingen of alles daartussenin – bedenk je wel dat je een verhaal hebt geschreven, dat je het hebt durven inzenden, en dat je alleen maar kan leren van het proces. Talent is één ding, maar inzet is een ander. Je kunt alleen maar een betere schrijver worden door het te durven en vooral veel te doen. Dus hup, inzenden die hap!
Als je één zin of boodschap uit je verhaal zou moeten kiezen die de kern het best samenvat, welke zou dat zijn (zonder te veel te verklappen natuurlijk)?
Als het niet goed voelt, dan is het meestal ook niet goed. Negeer nooit je onderbuikgevoel, het kan je duur komen te staan.