Onze Roos vroeg mij om eens na te denken over wat je nou eigenlijk niet moet doen bij het recenseren van verhalen. Of dus eigenlijk, wat je nou niet moet doen als jurylid bij het beoordelen van verhalen voor Waterloper.
Een goede vraag. Vooral omdat we vaker nadenken en stil staan bij de dingen die we juist wel moeten doen.
Na wat brainstormen en punten op papier te hebben gezet ben ik tot de conclusie gekomen dat er één gouden regel is. Daarnaast heb ik vijf ‘liever nietjes’ op papier gezet. Dingen die je echt moet vermijden als je een recensie schrijft en welke ook te zijn gebruiken als je je ooit ineens in een jurystoel bevindt van een verhalenwedstrijd. En is er zelfs ruimte voor twee bonus tips die ook zeker belangrijk zijn.
Gouden regel: beoordeel anderen zoals je zelf beoordeelt zou willen worden.
Dat spreekt voor zich natuurlijk maar in de huidige maatschappij zouden we allemaal wat vaker kunnen nadenken over hoe we een ander behandelen. Wees je bewust van wat je het papier (en het internet) toevertrouwd. Is je recensie er eentje die gedeeld wordt met anderen? Zorg er dan voor dat het een kritisch opbouwend stuk is dat je zelf ook zou willen ontvangen.
Nu we dat uit de weg hebben zijn hier mijn top vijf ‘liever nietjes’.
1- val de auteur niet aan! Wees kritisch op de tekst, analyseer het en vertel wat je goed vond werken en wat je niet vond werken. Maar val de auteur nooit aan. Kunst is subjectief. Hierdoor zijn er altijd mensen die de verhalen die jij niet goed vind juist wel als een top werk beschouwen. De auteur kan helaas niet iedereen blij maken.
2- wees niet onaardig. Laat gemene opmerkingen maar zitten, slik ze in en laat ze achterwegen. Niemand wordt er blij van als jij onaardig doet over een stuk tekst.
3- recenseer geen boeken die je niet gelezen hebt! Dat klinkt misschien logisch maar het gebeurd vaker dan je denkt. Iemand recenseert een boek of verhaal, soms zelfs een film, zonder dat desbetreffende boek gelezen (of film gezien) te hebben. Houd je bij wat je kent en niets meer en niets minder. Als je ergens een mening over wilt hebben zul je eerst moeite moeten doen om het werk te begrijpen.
4- probeer vergelijkingen met beter bekende werken te vermijden. Tenzij de auteur expliciet zegt dat zijn werken vergelijkbaar zijn met bekendere werken want dan kan je best zijn werk toetsen aan het bekendere werk. Maar als dit niet het geval is dien je dit zoveel mogelijk te vermijden. Het is niet eerlijk om een beginnend auteur te vergelijken met een bekend iemand.
5- probeer om niet het hele verhaal te verklappen. Dit is vooral voor recensenten die voor websites schrijven. Een korte samenvatting mag maar verklap vooral de grote gebeurtenissen en het einde niet. Er zijn veel mensen die alleen recensies lezen om een sfeer impressie te krijgen. Niemand is er gebaat bij als het hele boek is omschreven in je recensie.
Bonus tips
6- oordeel niet op basis van je verwachtingen. Recenseer het boek zoals het is en op basis van wat je had verwacht. Het is natuurlijk vervelend als je iets anders had verwacht dan wat je uiteindelijk hebt gelezen. Maar dan kan het boek nog wel goed zijn.
7- wees je bewust van sub genres en herken dat sub genres iets anders nodig hebben. Erken dat high fantasy bijvoorbeeld een ander doel heeft dan cozy fantasy en dat grimdark weer een andere insteek heeft dan romantasy. Wees je hier bewust van als je je recensie schrijft.
Ik ben mij ervan bewust dat ik zeker geen professioneel recensent ben. Ik werk voor de redactie van Fantasywereld op vrijwillige basis en dit zijn dan ook vooral dingen die ik zelf zoveel mogelijk probeer te vermijden en wat ik belangrijk vind. Maar hopelijk heb ik toch een aantal lezers kunnen helpen met deze inzichten en heb ik iemand aan het denken weten te zetten.